" اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِیِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَیْهِ وَعَلى آبائِهِ فی هذِهِ السّاعَةِ وَفی كُلِّ ساعَةٍ وَلِیّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَلیلاً وَعَیْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فیها طَویلاً. "


با بسته شدن مقدرات در شب قدر،  اختیار انسان چه می‌شود؟

شب قدر، شبی است که در آن مقدرات و سرنوشت یک‌ساله انسان مقدر می‌شود و زندگی، مرگ، سلامتی و بیماری، سعادت، شقاوت، رزق و روزی و... حتمی و معین می‌گردد. چنان‌که خداوند متعال در وصف این شب می‌فرماید:«إِنَّا أَنْزَلْناهُ فی‏ لَیْلَةٍ مُبارَكَةٍ إِنَّا كُنَّا مُنْذِرینَ* فیها یُفْرَقُ كُلُّ أَمْرٍ حَكیمٍ[دخان/3و4] ما قرآن را در شبى فرخنده نازل كردیم،كه ما هشداردهنده بودیم. در آن شب هر گونه كارى [به نحوى] استوار فیصله مى‌‏یابد».

علامه طباطبایی در تفسیر این آیه می‌فرماید:«این آیه در وصف  شب قدر بر همین معنا( که همه چیز در این شب مقدر می‌گردد) دلالت دارد، چون «فرق» به معناى جدا سازى و مشخص كردن دو چیز از یكدیگر است، و فرق هر امر حكیم جز این معنا ندارد كه آن امر و آن واقع‌ه‏اى كه باید رخ دهد را با تقدیر و اندازه‏‌گیرى مشخص سازند».[1]

امّا سوال و یا شبهه‌ای که عده‌ای مطرح می‌کنند این است که اگر در شب قدر مقدرات مقدر می‌گردد، پس تلاش و اختیار انسان چه می‌شود؟ البته همین مسأله دستاویز جبرى مسلكان گردیده و می‌گویند سرنوشت هر انسانى را قضا و قدر الهى تعیین نموده و تغییر هم نمی‌کند، مؤمن به تقدیر الهى مؤمن است و فقیر به قضای حتمى پروردگار فقیر است و راه فرارى وجود ندارد.


هم‌چنین خداوند از همه حوادث آینده آگاه است و هیچ حادثه‌‏اى نیست كه از علم ازلى الهى پنهان باشد. از طرفى، علم الهى نه تغییرپذیر است و نه خلاف‌‏پذیر؛ به همین جهت وقوع آن‌ها ضرورى و غیر قابل تخلف است چون اگر تخلف كند، لازم مى‌‏آید علم او جهل شود و خدا از جهل منزه است.

پاسخ این سوال در یک جمله است و آن این‌که مقدرات انسان در قالب معین و به طور روشن و بر اساس شرایط و موانعی که پیش می‌آید، اندازه‌گیری می‌شود که اختیار انسان به عنوان یکی از آن شرایط ملاحظه می‌گردد. یعنی مقدرات الهی و علم خداوند با احتساب اختیار انسان به اشیا و حوادث تعلق می‌گیرد.
به عبارت دیگر ما هر آن‌چه را که با اختیار خود انجام می‌دهیم، خداوند از قبل به آن علم دارد، یعنی فعل اختیاری انسان متعلق علم خداوند است و این علم الهی منافاتی با اختیار انسان ندارد. مثلا خداوند علم دارد که ما فردا فلان کار را انجام می‌دهیم، فردا نیز ما با اختیار خود همان کار را انجام می‌دهیم و این فعل ما با اختیار خود و تحت اراده و علم خداوند صورت گرفته و در تقدیر الهی بوده است.

برای مثال معلم کاردان و مجربی با توجه به استعدادها و میزان تلاش دانش‌آموزان در طول سال، از قبل از امتحان می‌داند که کدام یک رتبه بالا و کدام یک رتبه پایین کسب می‌کند. علم معلم، از راه دانش او به علت‌هاست و نفی کننده تلاش و اختیار دانش‌آموزان نیست.

بنابراین در شب قدر، امور انسان‌ها از قبیل مرگ و زندگی، ولادت و ... تقدیر می‌شود، که همه آن‌ها با حفظ علل و شرایط و عدم مانع است و «اختیار» به عنوان یکی از علّت‌ها و شرایط محاسبه می‌گردد و همه کردار اختیاری انسان، اندازه‌گیری و قالب‌بندی می‌شود. به همین جهت سفارش‌های بسیاری به عبادت و شب‌زنده‌داری در شب‌های قدر شده، تا زمینه آمادگی و درک شرایط نزول فیض الهی را فراهم آورد.
پس تقدیر الهی یعنی این‌که هرکس با حسن اختیار خود به راه مسقیم و به دنبال خوبی‌ها رفت، سعادت‌مند می‌شود و هر آن‌که با سوء اختیار خود به بیراهه و انحراف پای گذاشت، شقی و بدبخت می‌گردد و این همان معنای اختیار است.
________________________________________________
پی‌نوشت
[1]. ترجمه تفسیر المیزان، ج‏20، ص 561.

* برای مطالعه بیشتر به مجموعه آثار استاد شهید مطهرى، ج‏1 مراجعه شود.





برچسب ها: شب قدر، شب قدر و اختیار، علم خدا و اختیار انسان،
داغ کن: داغ کن - کلوب دات کام
نوشته شده در تاریخ : سه شنبه 16 تیر 1394 | توسط : علی سیدی | نظرات()
ساخت وبلاگ در میهن بلاگ

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | اخبار کامپیوتر، فناوری اطلاعات و سلامتی مجله علم و فن | ساخت وبلاگ صوتی صدالاگ | سوال و جواب و پاسخ | رسانه فروردین، تبلیغات اینترنتی، رپرتاژ، بنر، سئو